Abstract (Thai)
ประเทศไทยมิได้มีกฎหมายภายในประเทศที่รับรองคุ้มครองสิทธิในการแสวงหาที่ลี้ภัยจากการประหัตประหาร (Right to Seek Asylum from Persecution) ของผู้พลัดถิ่น (Forcibly Displaced Persons) ซึ่งรวมถึงผู้ลี้ภัย (Refugees) เป็นการเฉพาะ ทั้งนี้ เมื่อเดือนกันยายน พ.ศ. 2566 สำนักงานตรวจคนเข้าเมืองได้เริ่มคัดกรอง “ผู้ได้รับการคุ้มครอง” ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการคัดกรองคนต่างด้าวที่เข้ามาในราชอาณาจักรและไม่สามารถเดินทางกลับประเทศอันเป็นภูมิลำเนาได้ พ.ศ. 2562 หรือที่รู้จักกันในนาม National Screening Mechanism (NSM) โดยคนต่างด้าวที่ผ่านการคัดกรองจะได้รับการคุ้มครองจากการถูกบังคับส่งกลับไปยังประเทศต้นทางที่อาจมีภยันตราย (Protection Against Refoulement) แม้ประเทศไทยจะมิได้เป็นภาคีต่ออนุสัญญาว่าด้วยสถานภาพผู้ลี้ภัย ค.ศ. 1951 และพิธีสารที่เกี่ยวข้องก็ตาม แต่กระบวนการคัดกรอง NSM ปรากฏลักษณะสำคัญที่คล้ายคลึงกับกระบวนการพิจารณาสถานภาพผู้ลี้ภัย (Refugee Status Determination: RSD) ซึ่งสำนักงานข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ (UNHCR) ได้ดำเนินการในประเทศไทยมาหลายทศวรรษ อย่างไรก็ดี เมื่อกระบวนการคัดกรอง NSM ถูกดำเนินงานโดยหน่วยงานภาครัฐ อีกทั้งเป็นกระบวนการภายใต้กฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองซึ่งยึดโยงกับความมั่นคงของชาติและผลประโยชน์ทางการเมืองในระดับภูมิภาค จึงอาจมีข้อพิจารณาอื่นนอกเหนือไปจากความเสี่ยงต่อการประหัตประหาร แตกต่างไปจากบริบทความคุ้มครองระหว่างประเทศ อันเป็นเจตนารมณ์ของกระบวนการคัดกรองผู้ลี้ภัยโดยทั่วไป ดังนั้น จึงเกิดข้อถกเถียงว่ากระบวนการคัดกรอง NSM อาจมิใช่กระบวนการพิจารณาสถานภาพผู้ลี้ภัยในระดับชาติตามความคาดหวังของประชาคมโลก แต่เป็นเพียงข้อโต้แย้งภายใต้กระบวนการตรวจคนเข้าเมืองที่ยังคงปรากฏข้อจำกัดแก่การเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐาน และอาจยังมิใช่วิธีการแก้ไขปัญหาผู้ลี้ภัยอย่างยั่งยืน
Abstract (English)
Thailand does not have a domestic legal framework that specifically recognizes the right of forcibly displaced individuals to seek asylum from persecution. Nonetheless, in September 2023, Thailand’s Immigration Bureau has implemented an immigration procedure to screen and provide domestic legal protection against refoulement for those granted “Protected Person” status under the Regulation of the Office of the Prime Minister on the Screening of Aliens Who Enter into the Kingdom and are Unable to Return to the Country of Origin B.E. 2562, nicknamed the National Screening Mechanism (NSM). Despite being a non-signatory to the 1951 Convention Relating to the Status of Refugees and relevant protocols, various aspects of Thailand’s NSM resemble the Refugee Status Determination (RSD) procedure that has been operated by the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR)’s in Thailand within the last few decades. However, Thailand’s NSM is part of the state-run immigration process, which is closely linked with its national security as well as political interests within the Southeast Asian region. As such, the screening mechanism may consider criteria other than an individual’s risk of harm from persecution, and thus may differ from the general context of international protection that lies essence to most refugee screening mechanisms. Therefore, a debate arises as to whether Thailand’s recent screening mechanism is a national asylum system as anticipated by the international community, or whether the promised legal protection is rather a technical argument to minimize deportation within a larger yet problematic legal framework – the latter of which still presents various restrictions to fulfillment of fundamental human rights and may not constitute a durable solution for forcibly displaced individuals.
Keywords (Thai)
ผู้ลี้ภัย, คัดกรอง คนต่างด้าว, ประเทศไทย, สหประชาชาติ
Keywords (English)
Refugee, Screening, NSM, Thailand, United Nations
First Page
59
Last Page
94
Recommended Citation
Sukmanop, Prima
(2025)
"กระบวนการคัดกรองผู้ลี้ภัยของประเทศไทย: การริเริ่มให้ความคุ้มครองแก่ประชากรพลัดถิ่นในรัฐที่มิได้เป็นภาคีต่ออนุสัญญาผู้ลี้ภัย (Thailand’s National Screening Mechanism: Initiating ‘Asylum’ Procedures in a Non-Signatory to the 1951 Refugee Convention),"
Chulalongkorn University Law Journal: Vol. 43:
Iss.
1, Article 3.
Available at:
https://digital.car.chula.ac.th/culj/vol43/iss1/3